Minangkabau Cultural Imprints in Hamka’s Tafsīr al-Azhar: Contextualizing the Qur’an through Critical Discourse Analysis

Main Article Content

Ahmad Izzan
Mohammad Irfan Farraz Haecal
Nadya Fitri

Abstract

his study explores how Minangkabau literary and cultural elements shaped Haji Abdul Malik Karim Amrullah’s Tafsīr al-Azhar, particularly in the interpretation of al-Baqarah. Employing qualitative content analysis combined with Norman Fairclough’s critical dis­course framework, the research examines the interplay between text production, reception, and socio-cultural context in Hamka’s exeget­ical method. The findings reveal that literary device—such as pantun, proverbs, metaphors, and maxims—serve as key interpretive tools, enriching the text’s aesthetic and cultural resonance. Equally signifi­cant are the Minangkabau influences, including local language, social traditions, and political references, which root Qur’anic interpretation in lived experience. This synthesis demonstrates Hamka’s capacity to integrate Islamic revelation with the cultural-linguistic heritage of the Malay-Indonesian world. The study argues that Tafsīr al-Azhar trans­cends local boundaries, positioning itself within the global discourse of modern Qur’anic exegesis. Hamka’s approach bridges classical in­terpretive traditions and contemporary cultural realities, highlighting the importance of contextual hermeneutics in making the Qur’an ac­cessible across diverse communities. Ultimately, the study offers a model for culturally grounded tafsīr and provides a foundation for comparative analysis with other modern commentators.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

How to Cite
Izzan, Ahmad, Mohammad Irfan Farraz Haecal, and Nadya Fitri. “Minangkabau Cultural Imprints in Hamka’s Tafsīr Al-Azhar: Contextualizing the Qur’an through Critical Discourse Analysis”. Islamica: Jurnal Studi Keislaman 20, no. 1 (September 30, 2025): 76-95. Accessed February 20, 2026. https://islamica.uinsa.ac.id/index.php/islamica/article/view/1247.
Section
Articles
Author Biography

Mohammad Irfan Farraz Haecal, Universiti Malaya, Kuala Lumpur

Masters Program Cons. Islamic Thought and Civilization
Universiti Malaya, Kuala Lumpur, Malaysia

References

Abbas, St. Aisyah, and Nur Rahma Asnawi. “Sejarah Perkembangan Pendidikan Islam di Sumatera (Suatu Kajian terhadap Tokoh dan Lembaganya).” Ash-Shahabah: Jurnal Pendidikan dan Studi Islam 6, no. 1 (2020): 1115. https://doi.org/https://doi.org/10.59638/ash.v6i1.232.
Abidin, Ahmad Zainal, Thariqul Aziz, and Dewi Charisun Chayati. “Beberapa Isu Teologi dan Syariah dalam Prespektif Islam dan Agama Samawi Lainnya: Studi Kasus Pemikiran M. Quraish Shihab.” Jurnal of Quran and Hadits Studies 9, no. 2 (2020): 55-83. https://doi.org/10.15408/quhas.v9i2.16951.
Ahyar, Juni. Apa Itu Sastra Jenis Jenis Karya Sastra dan Bagaimanakah Cara Menulis dan Mengapresiasi Sastra. Yogyakarta: CV Budi Utama, 2019.
Alfiyah, Avif. “Metode Penafsiran Buya Hamka dalam Tafsir Al-Azhar.” Jurnal Ilmiah Ilmu Ushuluddin 15, no. 1 (2022): 30-52.
Alisjahbana, Sutan Takdir. Perjuangan Budaya dan Pengalaman Pribadi Selama di Balai Pustaka. Jakarta: Balai Pustaka, 1992.
Amrullah, Abdul Malik Karim. Tafsīr al-Azhar. Jakarta: Pustaka Panjimas, 1982.
Darmalaksana, W. “Metode Penelitian Kualitatif Studi Pustaka dan Studi Lapangan.” Pre-print Digital library UIN Sunan Gunung Djati Bandung, 2020.
Faizin, Syafruddin, and Sri Chalida. “Representasi Local Wisdom dalam Tafsir al-Azhar,” Rausyan Fikr: Jurnal Ilmu Studi Ushuluddin dan Filsafat 18, no. 1 (2023): 1-20.
Fitri, Rahmi Nur. “Hamka Sebagai Sejarawan: Kajian Metodologi Sejarah Terhadap Karya Hamka.” Fuadina; Jurnal Kajian Keagamaan dan Kemasyarakatan 4, no. 1 (2022).
Ghofur, Saiful Amin. Mozaik Mufasir Al-Qur’an; Dari Klasik Hingga Kontemporer. Yogyakarta: Kaukaba, 2013.
Haecal, Mohammad Irfan Farraz, and Dadan Rusmana. “Historical Conception According to the Natural Malay Tafsir of Turjuman Al-Mustafad: A Tafsir Study of The Nusantara.” Al-Risalah: Jurnal Ilmu Syariah Dan Hukum 22, no. 1 (2022): 78-92. https://doi.org/https://doi.org/10.24252/al-risalah.vi.28360.
Haecal, Mohammad Irfan Farraz, Hidayatul Fikra, and Wahyudin Darmalaksana. “Analisis Fenomena Childfree di Masyarakat: Studi Takhrij dan Syarah Hadis dengan Pendekatan Hukum Islam.” The 2nd Conference on Ushuluddin Studies 8 (2022): 73-92.
Haecal, Mohammad Irfan Farraz. “Dakwah Rahmat li al-Alamin as Solutive Da’wah: A Study of Tafsir Science with the Approach of Sharah Hadith.” Ar-Raniry: International Journal of Islamic Studies 9, no. 2 (2022): 102-19.
Haecal, Mohammad Irfan Farraz. “The Meaning of Al-Hikmah in the Tafsir of Surah Luqman Verse 12: A Comparative Analysis Study of Tafsir Nusantara by Bisri Mustafa and Quraish Shihab.” Fokus: Jurnal Kajian Keislaman dan Kemasyarakatan 8, no. 1 (2023): 27-38.
Hakim, Lukmanul, Lisna Sandora, and Yulniza. “Dari Minangkabau untuk Dunia Islam: Melacak Pemikiran Hamka Sebagai Sejarawan Islam.” Majalah Ilmiah Tabuah: Ta’limat, Budaya, Agama dan Humaniora 24, no. 1 (2020): 25-38.
Hidayati, Husnul. “Metodologi Tafsir Kontekstual Al-Azhar Karya Buya Hamka.” el-Umdah 1, no. 1 (2018): 1-15.
https://www.cnnindonesia.com/nasional/20181103182540-32-343764/ustaz-abdul-somad-bahas.
Huda, Khairul. “Islam Melayu dalam Pusaran Sejarah: Sebuah Transformasi Kebudayaan Melayu Nusantara.” Toleransi: Media Komunikasi Umat Beragama 8, no. 1 (2016): 78-96.
Husaini, A., and B. G. Setiawan. Pemikiran dan Perjuangan M. Natsir dan Hamka dalam Pendidikan. Jakarta: Gema Insani, 2020.
Izzan, Ahmad, and Mohammad Irfan Farraz Haecal. “Local Wisdom in Malay Natural Interpretation ‘Turjuman Al-Mustafid’: Analysis of Surah Al-Baqarah with a Historical Approach.” Al-Bayan 22, no. 2 (2024): 216-38. https://doi.org/10.1163/22321969-20240151.
Izzan, Ahmad, and Mohammad Irfan Farraz Haecal. “Local Wisdom in Malay Natural Interpretation Turjuman al-Mustafid: Analysis of Surah al-Baqarah with a Historical Approach.” Al-Bayan: Journal of Qur’an and Hadith Studies (2024): 216-238. https://doi.org/10.1163/22321969-20240151
Mujahidin, Anwar, Muhammad Shohibul Itmam, and Ahmad Choirul Rofiq. “The Dynamic of Contextualization in Indonesian Qur’anic Tafsirs: A Comparative Study of Tafsir Al-Azhar and Tafsir Al-Mishbāh on The Story of The Prophet Moses.” Jurnal Studi Ilmu-ilmu Al-Qur’an dan Hadis 25, no. 2 (2023): 225-250. https://doi.org/10.14421/qh.v25i2.5397
Mujahiddin, Anas, and Muti’ah Mardhiyyah. “Analisis Karakter Muslih dalam al-Qur’an.” Al Muhafidz: Jurnal Ilmu Al-Qur’an dan Tafsir 3, no. 1 (2023). https://doi.org/10.57163/almuhafidz.v3i1.64.
Musyafa, Haidar. Jalan Cinta Buya: Buku Kedua dari Dwilogi HAMKA. Jakarta: Mizan, 2017.
Najib, Muhammad Ainun. “Epistimologi Tasawuf Modern Hamka.” Jurnal Dinamika Penelitian: Media Komunikasi Sosial Keagamaan 18, no. 2 (2018): 303-24.
Novita, Ida, dan Halimatussa’diyah. “Kearifan Lokal dalam Tafsir Tarjuman Al-Mustafid Karya Abdul Rauf al-Singkili,” Al Burhan: Jurnal Kajian Ilmu dan Pengembangan Budaya Al-Qur'an 1, no. 1 (2023).
Rijali, Ahmad. Analisis Data Kualitatif. Banjarmasin: UIN Antasari Banjarmasin, 2018.
Suarni. “Karakteristik Tafsir Tarjuman Al-Mustafid.” Substantia: Jurnal Ilmu-Ilmu Ushuluddin 17, no. 2 (2021): 159-166.
Sulaeman, Otong. “Estetika Resepsi dan Intertekstualitas: Perspektif Ilmu Sastra Terhadap Tafsir al-Qur’an.” Tanzil: Jurnal Studi Al-Qur’an 1, no. 1 (2015): 13. https://doi.org/10.20871/tjsq.v1i1.76.
Syafrina, Y. “Fase Dalam Gerakan Pembaharuan Islam di Minangkabau: Dari Reformis ke Modernis.” Jurnal Tamaddun: Jurnal Sejarah dan Kebudayaan Islam, 9, no. 2 (2021). https://doi.org/10.24235/tamaddun.v9i2.9039
Trisa, Yosi. Agus Suprijono, and M Jacky. “Kearifan Lokal Budaya Minang ‘Di Mana Bumi Dipijak, di Situ Langit Dijunjung’ dalam Konteks Pedagogi: Kasus Perantau Minang di Kota Surabaya.” Jurnal of Education Technologi and Innovation (JETI) 1, no. 2 (2018), 62-85.
Trisnani, Asif, Muhammad Thoriqul Islam, and Elit Ave Hidayatullah. “Hamka’s Philosophy of Ḥikmah in Tafsīr Al-Azhar: Addressing the Crisis of Adab in Muslim Societies.” Islamica: Jurnal Studi Keislaman 19, no. 2 (March 8, 2025): 296-320. https://doi.org/10.15642/islamica.2025.19.2.296-320